Dronlar tarixi: Tesla qayiğidan Marsgaça
1898-yildagi radio boşqariladigan qayiqdan Marsda 72 marta uçgan Ingenuity vertolyotigaça — dronlar qanday paydo bölgan.
Qisqaça tarix
- 1898 — Nikola Tesla Nyu-Yorkda radio orqali boşqariladigan qayiqni körsatdi. Bu aka-uka Raytlarning birinçi parvozidan (1903) 5 yil oldin edi.
- 1907 — Fransiyada tört parrakli «Gyroplane No. 1» odamni yerdan biroz kötardi; uni yerdagi yordamçilar uşlab turgan.
- 1918 — AQŞning uçuvçisiz «Kettering Bug»i oldindan belgilangan masofani uçgan: masofani dvigatel aylanişlarini sanab ölçagan.
- 1935 — Britaniyada radio bilan boşqariladigan «Queen Bee» («ona ari») nişon-samolyoti uçdi. 1936-yildan AQŞ flotida bunday samolyotlar «drone» («erkak ari») deb atala boşlagan.
- 2013 — DJI Phantom çiqdi: qutidan çiqarib uçirsa böladigan GPSli kvadrokopter (kamera uçun GoPro tutqiçi bilan).
- 2021-yil 19-aprel — NASAning 1,8 kg lik Ingenuity vertolyoti Marsda uçdi: boşqa sayyoradagi ilk boşqariladigan parvoz. Rejada 5 ta parvoz bor edi, u 72 marta uçdi.
- 2026-yil mart — Özbekistonga 100 ta qişloq xöjaligi droni keltirildi (Qişloq xöjaligi vazirligi ma’lumoti).
Videodagi matn
Bu vertolyot Marsda köpi bilan beş marta uçişi kerak edi. Neça marta uçdi? Javob oxirida.
1898-yil. Nikola Tesla radio bilan boşqariladigan qayiqni körsatdi — birinçi samolyot uçişidan beş yil oldin.
1907-yil. Fransiyada tört parrakli maşina odamni yerdan biroz kötardi.
1918-yil. Uçuvçisiz «Kettering Bug» masofani dvigatel aylanişlarini sanab ölçagan.
1935-yil. Radio bilan boşqariladigan «Queen Bee», ya’ni «ona ari» uçdi. Keyinroq bunday samolyotlarni «drone», ya’ni «erkak ari» deb atay boşlaşdi.
2013-yil. DJI Phantom çiqdi — qutidan olib, darrov uçirsa böladigan dron.
2021-yil. NASAning Ingenuity vertolyoti Marsda uçdi — boşqa sayyoradagi ilk boşqariladigan parvoz.
Rejada beş parvoz bor edi. U yetmiş ikki marta uçdi!
Bu yil Özbekistonga yuzta agrodron keltirildi.
Manbalar
- NASA JPL — Ingenuity missiyasi yakuni
- Nikola Tesla muzeyi
- Tesla patenti US 613,809
- NASA — Kitty Hawk, 1903
- Centennial of Flight — Gyroplane
- Smithsonian NASM — dronlarning yashirin tarixi
- Kettering Bug (designation-systems)
- Queen Bee (Naval Historical Society of Australia)
- «Drone» so‘zi (Language Log / OED)
- DJI — Phantom (2013)
- Daryo — 100 ta agrodron
3D: Ingenuity — NASA/JPL-Caltech · 3D: «Flying Drone» — DogexorRexUwU (CC BY 4.0, özgartirilgan) · 3D: «Drone For agriculture (Low Poly)» — Bharat Nagar (CC BY 4.0, özgartirilgan) · Rasmlar (jamoat mulki): Tesla patenti US 613,809; Kettering Bug — AQŞ HHK milliy muzeyi; Queen Bee — Adrian Pingstone

